Jake Allex – Aleksa Mandušić (Prizren, 13. jul 1887 — Čikago, 28. avgust 1959)

143

 

 

Aleksa Mandušić je na evropsko ratište u Prvom svjetskom ratu stigao kao kaplar američke vojske i sa imenom Džejk Aleks. Da bi bio primljen u vojsku, morao je da dobije saglasnost svoje žene, koja nije pristala da on ide u boj na drugi kontinent. Zato se na regrutaciji nije predstavio kao Aleksa, već kao Džejk Aleks i u rubriku bračno stanje upisao neoženjen.

Medalju časti zaradio je u borbama u Francuskoj, kod mjesta Šipili 1918. godine. Dok je njegov vod pokušavao da osvoji jedan greben, svi oficiri su izginuli, pa je Aleksa Mandušić preuzeo komandu i poveo svoj vod u napad.

Međutim, zaustavilo ih je mitraljesko gnijezdo. Onda je Mandušić sam krenuo na gnijezdo, kada je ostao bez municije, borio se samo bajonetom. Uspio je da osvoji mitraljesko gnijezdo i zarobi 15 njemačkih vojnika.

Citat s njegove Medalje časti glasi ovako:

U kritičnom dijelu akcije kada su svi oficiri iz njegove divizije postali žrtve rata, pukovnik Aleks preuzeo je komandu nad divizijom i zajedno su krenuli napred dok nijesu bili zaustavljeni mitraljeskim mecima. Aleks je onda sam jurišao oko 30 metara iako su ga gađali žestoko. Aleks je stigao do gnijezda neprijatelja i bajonetom ubio petoricu. Kad mu se slomio  bajonet, koristio je zadnji dio puške i sam zarobio 15 neprijateljskih vojnika.

Rođeni je Prizrenac, o čijem životu se ne zna mnogo. Pristupio je američkoj vojsci kada su se SAD uključile u Prvi svjetski rat. U Avgustu 1918. godine, Dobio je Kongresnu medalju časti, najveće odlikovanje u američkoj vojsci, a kada je preminuo u vojnoj bolnici za veterane u Čikagu, najpoznatiji magazin „Tajm” je prenio da je preminuo Džejk Aleks Mandušić, koji je u Francuskoj „bajonetirao” pet Nijemaca i zarobio njih čak 15. U njegovu čast, trening centar za obuku upotrebe bajoneta u Fort Knoksu dobio je ime Veliki Džejk Aleks Mandušić. Ne zna se mnogo ni o njegovom životu poslije Prvog svjetskog rata. Sahranjen je u manastiru Sveti Sava u Libertvilu. A srpski poslijeratni emigranti zabiljeležili su da je 1946. godine napisao pismo zahvalnicu uredniku „Čikago Herald Amerikana”, lista koji je izvještavao o ubistvu đenerala Draže Mihailovića.

 

Među ratnim herojima SAD apsolutnu većinu čine Crnogorci! Za Džejka Mandušića ne možemo zasigurno reći da je Crnogorac. To možemo samo predpostaviti zato što nosi prezime jednog od glavnih likova Gorskog Vijenca znamenitog junaka Vuka Mandušića. Ali da je bio apsolutno dostojan junaštva Vuka Mandušića to možemo stopostotno utvrditi i da zbog toga apsolutno zaslužuje da ga pomenemo i odamo mu priznanje.